Από τη μαθήτρια της Β΄τάξης Σταυρουλάκη Φωτεινή
Ηλίας Βενέζης
Το Νούμερο 31328
Εισαγωγή
Ο συγγραφέας και το έργο του
α. Ο συγγραφέας
Ο Ηλίας Βενέζης, φιλολογικό ψευδώνυμο του Ηλία Μέλλου, γεννήθηκε στις 4 Μαρτίου του 1904 στο Αϊβαλί της Μ. Ασίας. Με την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου (1914) μαζί με τη μητέρα του και τα πέντε αδέλφια του εκπατρίζονται στην Μυτιλήνη, ενώ ο πατέρας του με μία αδελφή του εξορίζονται στο εσωτερικό της Ανατολής. Το 1919 όλη η οικογένεια επιστρέφει στο Αϊβαλί, όπου και θα παραμείνει ως τη Μικρασιατική καταστροφή. Στα 1922 συλλαμβάνεται αιχμάλωτος από τους Τούρκους και οδηγείται με 3.000 συμπατριώτες του χριστιανούς στα εργατικά τάγματα της Ανατολής, ενώ έχει τελειώσει το γυμνάσιο και ετοιμάζεται να πάει για σπουδές στο εξωτερικό. Ύστερα από 14 μήνες, προς το τέλος του 1923, συναντά την οικογένεια του στη Μυτιλήνη(είναι ένας από τους 23 που επέζησαν από τη σκληρή αιχμαλωσία). Στα 1924 διορίζεται υπάλληλος στην Εθνική Τράπεζα, ενώ παράλληλα αρχίζει να δημοσιεύει σε συνέχειες στην Καμπάνα της Μυτιλήνης τις εντυπώσεις του από την ομηρία, με προτροπή του Μυριβήλη. Με την εγκατάστασή του στην Αθήνα (1932) συνεχίζει την λογοτεχνική του παραγωγή και την υπαλληλική του σταδιοδρομία στην Τράπεζα της Ελλάδος. Στις 28 Οκτωβρίου του 1943 συλλαμβάνεται από τους Γερμανούς και απομονώνεται σε κελί μελλοθανάτου στο Χαϊδάρι.
Από το 1946 συνεργάζεται με διάφορες εφημερίδες, ενώ παράλληλα τα βιβλία του εκδίδονται σε διάφορες γλώσσες. Το 1957 συνταξιοδοτείται και εκλέγεται τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το 1963 ταξιδεύει στην ΕΣΣΔ, στο Πανευρωπαϊκό Συνέδριο Συγγραφέων. Από το χρόνο αυτό και ως το 1967 θα είναι με τον Αλέξη Μινωτή συνδιευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, ενώ επίσης από το ν ίδιο χρόνο και ως το 1966 πρόεδρος των Ευρωπαίων Συγγραφέων. Τέλος, στις 3 Αυγούστου του 1973 πέθανε στην Αθήνα, αφού πάλεψε σκληρά με επώδυνη αρρώστια, και θάφτηκε στο Μόλυβο της Λέσβου.
β. Το έργο
Διηγηματογράφος, μυθιστοριογράφος και συγγραφέας ταξιδιωτικών εντυπώσεων κυρίως ο Βενέζης άρχισε τη λογοτεχνική του σταδιοδρομία στη Μυτιλήνη( είχαν προηγηθεί μερικές εμφανίσεις του σε περιοδικά της Σμύρνης και της Πόλης χωρίς ιδιαίτερη σημασία) δημοσιεύοντας το1924 στην Καμπάνα του Μυριβήλη ένα μέρος από το Νούμερο 31328. Το πρώτο που εξέδωσε ήταν η συλλογή διηγημάτων . Την φήμη του ο Βενέζης την απόκτησε κυρίως από την τριλογία του που αναφέρεται στη Μικρασιατική καταστροφή( το Νούμερο 31328, 1931 , τη Γαλήνη 1939, και την Αιολική Γή).
Περίληψη του βιβλίου
Η αφήγηση αρχίζει με την επιλογή των εφήβων και των νέων που οι Τούρκοι τους προορίζουν για τα τάγματα εργασίας. Η επιλογή αυτή πραγματοποιείται τη στιγμή που το αλλόφρον πλήθος αναζητάει ένα μέσο για να περάσει από τις ακτές της Ιωνίας στη μητροπολιτική Ελλάδα. Όσοι επιλέχτηκαν οδηγούνται σε πρόχειρα καταλύματα, όπου επισημαίνονται εκείνοι που θα εκτελεστούν. Κατά διαστήματα απάγονται ομάδες ολόκληρες αιχμαλώτων που οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Το μίσος και τα πάθη των νικητών δεν ικανοποιούνται από τα δεινοπαθήματα μόνο των αιχμαλώτων αλλά πρέπει να κορεστούν από την εξόντωσή τους. Η διαδικασία αυτή που γεμίζει φόβο τους αιχμαλώτους και τους υποχρεώνει να ζουν με την αγωνία του αναμενόμενου θανάτου κρατάει μέρες ολόκληρες, ώσπου όσοι επέζησαν, συνταγμένοι σε ομάδες, μπουλούκια για την ακρίβεια, παραλαμβάνονται από ένοπλους φρουρούς για να μεταφερθούν στο εσωτερικό της Μ. Ασίας. Έτσι αρχίζει μια μαρτυρική πορεία που κρατάει μέρες ολόκληρες. Στη διάρκειά της η κούραση, η πείνα, η δίψα και οι εξευτελισμοί αφαιρούν κάθε ανθρώπινο συναίσθημα από το πλήθος αυτό και το μεταβάλλουν σε απλά ζώα, που το μόνο που τους απομένει ζωντανό είναι το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, η ελπίδα και η προσπάθεια τους να επιζήσουν. Δεν πρόκειται πλέον για τους ανθρώπους αλλά για απλούς αριθμούς. Την προσωπικότητά τους την αντικαθιστά ο αριθμός, το νούμερο, που ο καθένας φέρνει στο στήθος του σαν σημάδι αναγνώρισης. Κάποτε επιτέλους όσοι αιχμάλωτοι επέζησαν φτάνουν στο Κίρκαγατς. Εκεί οι συνθήκες της ζωής τους αλλάζουν, γίνονται πιο ανθρώπινες, και αυτό έχει ως συνέπεια να ξαναβρούν σε κάποιο μέτρο τουλάχιστο, τον παλιό τους εαυτό. Είναι υποχρεωμένοι να εργαστούν. Προσλαμβάνονται συνήθως σε αγροκτήματα. Και εκεί, ανάλογα με τους ανθρώπους στους οποίους θα τύχουν, βρίσκουν συχνά τη ζεστασιά της ανθρώπινης παρουσίας, την καλοσύνη, την ανθρωπιά, ακόμα και τον έρωτα. Παρά την τραγική θέση τους και την πολύ σκληρή συνήθως εργασία, έχουν το συναίσθημα ότι είναι άνθρωποι. Τα συναισθήματα και οι ψυχικές τους αντιδράσεις που ήταν ναρκωμένες, αρχίζουν πάλι να λειτουργούν κανονικά. Οι αριθμοί μεταβλήθηκαν σε ανθρώπους. Τέλος, όσοι επέζησαν, αναχωρούν για να μεταφερθούν στο ελληνικό έδαφος.
Η γλώσσα δεν παρουσιάζει τίποτα το εντυπωσιακό απλά χρησιμοποιεί πολλές τούρκικες λέξεις όπως ογλούμ που σημαίνει γιέ μου, ανά που σημαίνει μητέρα, βενζέ= ζυγαριά κ.α. Στόχοι του συγγραφέα είναι να καταθέσει μια αυθεντική μαρτυρία για την αιχμαλωσία. Σύνταξη απλή, λόγοι παραστατικοί, κοφτές ασύνδετες εκφράσεις και μονολεκτικές προτάσεις.
Κριτική του έργου από βιβλιοκριτικούς
1.( Απ. Σαχίνης) Το Νούμερο 31328 είναι ένα ζεστό κομμάτι τραγικής και απελπισμένης ζωής, μιας ζωής που προσπαθεί να πιαστεί από τον εαυτό της. Η εικόνα μιας μαρτυρικής και οδυνηρής πραγματικότητας που υπήρξε ακριβώς έτσι όπως περιγράφεται, μα που ο αναγνώστης δεν θέλει να την πιστέψει και να την παραδεχτεί. Στις σελίδες του αντικρίζουμε πρόσωπο με πρόσωπο, το θάνατο δοκιμάζουμε την αντοχή του ανθρώπου στη δύναμη του μαρτυρίου και του πόνου, παρακολουθούμε την προσπάθεια του ζώου, που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο, να κρατηθεί στη ζωή. Αλλά, γενικότερα, ο συγγραφέας στο Νούμερο 31328 δε θέλησε να πλάσει μοναδικούς και ιδιαίτερους χαρακτήρες με αυτόνομη υπόσταση και ανεξάρτητη ζωή. Έτσι ο Ηλίας Βενέζης τα χρησιμοποιεί μόνο και μόνο για να παρουσιάσει και να μορφοποιήσει πεζογραφικά τα περιστατικά, τις πράξεις και τις εικόνες της αιχμαλωσίας.
2. (Α. Καραντώνης) Το Νούμερο 31328,σημείωσε μια εξαιρετική επιτυχία και συνέβαλε σημαντικά στην εντύπωση, πως επιτέλους αρχίζουμε να αποχτούμε πεζογραφία. Ήταν ένα αφήγημα πληθωρικό και ακατάστατο, γεμάτο από την παρουσία των ανθρώπων, πλουτισμένο από φοβερά επεισόδια μαρτυρίων και από φόβο. Πολλοί το θεωρούν ως το αριστούργημα του Βενέζη ίσως γιατί είναι το πιο αντικειμενικό από τα έργα του παρά την παρουσία του συγγραφέα ως κεντρικού προσώπου όλης της αφήγησης. Αλλά ήταν ένα βιβλίο πολύ νεανικό, γραμμένο σε μι α ηλικία που ο συγγραφέας δεν αισθανόταν την ανάγκη να γυρέψει τίποτα γιατί ήταν πολύ φυσικό να νομίζει ότι τα είχε όλα.
3.(Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος ) Το Νούμερο 31328 δεν συγκίνησε μονάχα με την τραγικότητα του αλλά συγκίνησε και με την καλοσύνη του με το καρτερικό μοίρασμα της κακομοιριάς που εξαγιάζει την ανθρώπινη ύπαρξη. Θα ήθελα ακόμα να προσθέσω πως καθώς στη μορφή του βιβλίου στην όλη του έκφραση δεν υπάρχει καμία προσπάθεια κομψογραφίας έτσι και στην προσφορά του ανθρώπινου τύπου και τη πράξης δεν βρίσκεται καθόλου περίσσεια. Το δράμα της αυτοσυντήρησης ανάμεσα στην αντικειμενική ανάγκη και στην ατομική αντίδραση.
Τέλος ένα εντυπωσιακό απόσπασμα από το έργο είναι
ΤΟ ΠΡΩΙ ΜΕ ΠΙΚΡΑΜΕΝΗ ΚΑΡΔΙΑ ΦΟΡΤΩΘΗΚΑΜΕ ΤΑ ΤΣΟΥΒΑΛΙΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΗΣΑΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥΣ ΜΑΣ. ΗΤΑΝ ΟΛΟΙ ΣΥΓΚΙΝΗΜΕΝΟΙ. ΚΑΤΑ ΒΑΘΟΣ ΕΙΧΑΝ ΤΟ ΦΟΒΟ ΠΩΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΝΑ ΞΑΝΑΪΔΩΘΟΥΜΕ ΠΟΤΕ.
