Του μαθητή της Β’ Γυμνασίου Ρεΐζη ΧρυσόστομουΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ Του Μ. Καραγάτση Επιμέλεια-Εισαγωγή: Άντεια Φράντζη
Εκδόσεις: Εστία (Ι.Δ. Κολλάρου & ΣΙΑΣ Α.Ε.)
Εικονογράφηση εξώφυλλου: Κατερίνα Καραγάτση
Ημερομηνία επανέκδοσης: 2002
Ο συγγραφέαςΟ Μ. Καραγάτσης γεννήθηκε το 1908 στην Αθήνα και το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Ροδόπουλος.
Το αινιγματικό του αρχικό Μ. λέγεται πως προέρχεται από το όνομα Μίτια, έκφραση αγάπης για τον σπουδαίο Ρώσο λογοτέχνη Φ. Μ. Ντοστογιέφσκι και ιδίως από το έργο του «Αδελφοί Καραμαζώφ». Το επίθετο «Καραγάτσης» το υιοθέτησε από το δέντρο καραγάτσι κάτω από το οποίο καθόταν και διάβαζε μικρός κοντά στην εκκλησία της Ραψάνης.
Το 1924 τελειώνει το γυμνάσιο και σπουδάζει νομικά στην Γκρενόμπλ , τα οποία τελειώνει τον επόμενο χρόνο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Το 1927 παίρνει μέρος στον Α’ Λογοτεχνικό Διαγωνισμό που οργανώνει η Νέα Εστία με το διήγημα «κα Νίτσα» το οποίο θα αποσπάσει τον Α’ έπαινο και θα δημοσιευτεί το 1929 στο συλλογικό τόμο με τα βραβευμένα διηγήματα του διαγωνισμού.
Πεθαίνει στις 14 Σεπτεμβρίου 1960 σε ηλικία 52 ετών αφήνοντας ανολοκλήρωτο «το 10», το μυθιστόρημα που έγραφε εκείνο τον καιρό.
Τεράστιο κρίνεται το έργο του με βιβλία όπως, «Συνταγματάρχης Λιάπκιν», «Γιούγκερμαν», «Ο Κοτζαμπάσης του Καστρόπυργου», «Η Μεγάλη Χίμαιρα», «Ο κίτρινος φάκελος» κ.α.
Εντάσσεται επάξια στην γενιά του 30.
________________________________________
Κεντρική Ιδέα ΈργουΟ τρόπος ζωής των ανθρώπων σε διάφορα μέρη της Γης.
Το ενδιαφέρον του έργου Το ταξιδιωτικό αυτό διήγημα με βάση προσωπικές παρατηρήσεις και πολλά αποδεικτικά στοιχεία αποτελεί μια πηγή πληροφοριών πάνω:
στη φυσική ομορφιά και το περιβάλλον κυρίως στον κάμπο της Θεσσαλίας και της νησιωτικής Ελλάδας
τα ήθη, τα έθιμα , τις παραδόσεις και την ιδιοσυγκρασία διαφόρων λαών, όπως οι Αμερικάνοι, οι Σκωτζέζοι και οι Αγγλοι.
Τρόπος ΓραφήςΚύριο χαρακτηριστικό του ύφους είναι η αμεσότητα και η παραστατικότητα που επιτυγχάνεται με τον διάλογο και τους παροντικούς χρόνους. Κυρίαρχη θέση στο διήγημα κατέχει ο σχολιασμός που γίνεται σε ορισμένα σημεία πολύ έντονος και συλλειτουργεί με την ειρωνεία , τον σαρκασμό και την καυστικότητα. Καθ’ αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας μοιράζεται τις σκέψεις και τον εσωτερικό του κόσμο άμεσα με τον αναγνώστη. Η πυκνή περιγραφή και ο πλούσιος λόγος εντονοποιούν το στοιχείο της εικονοποιίας όπως οι μεταφορές και οι προσωποποιήσεις.
Χαρακτηριστικά αποσπάσματα1.«Ο Όλυμπος είναι μεγάλος. Δεν χωράει ούτε σ’ εφημερίδα, ούτε σε βιβλίο, ούτε στην ψυχή του ανθρώπου. Όποιος είδε τις κορυφές του να μουνταίνουν μες το μούχρωμα τις αμφυλίκης, ένιωσε εκείνο το δέος που γέννησε τους θεούς της Ελλάδας ή απλώς τους θεούς.»
2. «Για να καταλάβεις την Πόλη, πρέπει να περπατήσεις. Όχι τραμ. Όχι ταξί. Οι ομορφιές της Πόλης δεν είναι φανερές στα μάτια του βιαστικού διαβάτη. Δεν βρίσκονται πάντοτε στην οριζόντια προέκταση της οπτικής ακτίνας. Δεν μιλάν. Δεν φωνάζουν: «Εδώ είμαι. Στάσου να με ιδείς». Όχι. Oι ομορφιές της Πόλης είναι διακριτικές, κρυμμένες στα πιο απίθανα μέρη, πονηρότατα ντυμένες, πολλές φορές, με τα κουρέλια της ασκήμιας και της αθλιότητας. Πρέπει λοιπόν να περπατήσεις, να περπατήσεις. Tο μάτι σου πρέπει να είναι ερευνητικό, ανήσυχο. H νοημοσύνη σου ακονισμένη σαν ξυράφι. H ψυχή σου σε συναγερμό. H ευαισθησία σου να δονείται. Oι ιστορικές σου γνώσεις, πάντοτε εν επιφυλακή, να εξάπτουν τη φαντασία σου. Kαι να περπατάς. Nα περπατάς ώσπου να μη νιώθεις τα πόδια σου απ’ την κούραση. Ωσότου η ψυχή σου κορεσθεί από εικόνες, το μυαλό σου από στοχασμούς. Kαι τότε, όταν νιώσεις πως η αφομοιωτική σου ικανότητα άγγιξε το μέγιστο της αποδόσεώς της, τότε να καθίσεις στο υπαίθριο καφενεδάκι της πρώτης πλατειούλας που θα συναπαντήσεις. Nα παραγγείλεις καφέ και ναργιλέ. Nα αφήσεις την εσπερινή επίκληση του μουεζίνη να σε διαποτίσει με τη νωχελική γοητεία της. Nα ευφρανθείς με το θρόισμα του αποσπερνού ανέμου στα φύλλα των πλατάνων. Nα δεχθείς το γαληνεμένο λουτρό των δειλινών φωτοσκιάσεων. Nα βυθισθείς στην ευδαιμονία της άνοιας. Kαι να μεταρσιωθείς. Kαι να εξαϋλωθείς. (M.Kαραγάτσης)»
ΒιβλιοκριτικήΟ Δημήτρης Ροδόπουλος, δηλαδή ο Μ. Καραγάτσης, δοκίμασε τις δυνάμεις του σε όλα τα είδη του πεζού λόγου (διήγημα, νουβέλα, μυθιστόρημα, δοκίμιο, κριτική, ακόμα και στο θέατρο) και πέτυχε να μας δώσει αφηγήματα που μας ξαφνιάζουν σήμερα με την φρεσκάδα και την πρωτοτυπία τους. Βιβλία του όπως Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν, ο Γιούγκερμαν, ο αυτοβιογραφικός Μεγάλος ύπνος, Ο κίτρινος φάκελος αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από το αναγνωστικό κοινό για τη σύνθετη και ευφάνταστη πλοκή τους, την καταιγιστική τους δράση, τις ψυχολογικές αναλύσεις των ηρώων και, βέβαια, για τον προκλητικό τους ερωτισμό.
Διαχρονικά επίκαιρος ο Μ. Καραγάτσης, αναγνωρίζεται σήμερα ως ένας απολύτως σύγχρονος συγγραφέας. Αν και παραθεωρημένος από τους κριτικούς της γενιάς του αγαπήθηκε όσο λίγοι από το αναγνωστικό κοινό.
Περίληψη Ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού προβάλλει και σχολιάζει τον τρόπο ζωής των ανθρώπων σε διάφορα σημεία της Γης επιμένοντας στο φυσικό κάλλος και την ιδιοσυγκρασία των λαών που ζουν σε αυτές τις περιοχές.
Αρχικά, προλογίζει με την ελληνική Θεσσαλία, το μέρος όπου γεννήθηκε και πρωτονειρεύτηκε . Περιγράφει και εξετάζει αναλυτικά την απαράμιλλη φυσική ομορφιά, την καρπερή γη και την σπάνια πυκνή βλάστηση σε σημείο να ταυτίζεται απόλυτα με το τοπίο.
Έπειτα, μεταφέρεται στην Αγγλία, τονίζοντας τις βασικές διαφορές Άγγλων και Σκοτσέζων, όσον αφορά την ιδιοσυγκρασία τους. Ισχυρίζεται πως οι Άγγλοι είναι βραδείς σε σύλληψη και κατανόηση καταστάσεων, ενώ ο Κέλτικος λαός διακρίνεται από ορθολογισμό και ανεξάντλητη φαντασία.
Κατόπιν, ταξιδεύει στην ανερχόμενη Αμερική, που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα βιομηχανοποιημένης κοινωνίας και μοναδικής έλλειψης αισθητικής. Αντικρούει την μονότονη ζωή των Αμερικάνων, «τροχανθρώπους» όπως τους χαρακτηρίζει λόγω της μανίας τους να πραγματοποιούν αποκλειστική και υπερβολική χρήση του αυτοκινήτου και την τάση τους να προσομοιάζουν τη φύση με ψεύτικες καταστάσεις.
Στη συνέχεια μεταφέρεται στην Σμύρνη και με τους νοσταλγικούς περιπάτους που πραγματοποιεί ανασύρει μνήμες από την παλιά πόλη και τον θαυματουργό της πολιτισμό.
Επίσης, περιπλανιέται στα σοκάκια της Κωνσταντινούπολης εκφράζοντας την έκπληξη του για την σαγηνευτική ομορφιά που λάμπει στην ιστορία των αιώνων και την κατατάσσει στις πιο θαυματουργές πόλεις του κόσμου. Υποστηρίζει πως παρόλο που τα ελληνικά κτίρια είναι λιγοστά εκεί ολοκληρώνουν με την επιβλητική τους μεγαλοπρέπεια τα ωθομανικά κτίρια με αποτέλεσμα ένα θέαμα μοναδικό και έτσι προτείνει στον περιηγητή της Πόλης να ενωθεί και να βιώσει στον εσωτερικό του κόσμο την αύρα και την μαγεία που εκπέμπει.
Ακόμη προσπερνά με συντομία τον γαλλικό πολιτισμό και επισημαίνει πως παρόλη την αλαφρότητα του έχει μεγάλο φάσμα γνώσεων και πνεύματος, αλλά κινδυνεύει να εξαφανιστεί από τον εκμοντερνισμό που αποτελεί έμμονη ιδέα των Γάλλων.
Τέλος, καταλήγει στα δύο όμορφα νησιά της Κυκλαδικής Ελλάδας, την Άνδρο και την Μύκονο. Θίγει πως αν και η Άνδρος είναι πιο όμορφη από τη Μύκονο δεν αναπτύσσει τους τουριστικούς της πόρους λόγω του ότι πραγματοποιεί άλλες ασχολίες σε αντίθεση με την Μύκονο που έλκει τους τουρίστες λόγω του ανόθευτου νησιωτικού της πολιτισμού.
Εν κατακλείδι, ο συγγραφέας συμπεραίνει πως όλοι οι πολιτισμοί έχουν ιδιαίτερα και σαγηνευτικά χαρακτηριστικά όμως το πιο σπάνιο από αυτά είναι να τα διατηρήσουν ανόθευτα από κινδύνους όπως ο εκμοντερνισμός και η βιομηχανοποίηση που απειλούν την ταυτότητα τους.
Μυθιστορήματα: Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν, 1933, Χίμαιρα, 1936. Αναθεωρημένο ως Η Μεγάλη Χίμαιρα, 1953, Γιούγκερμαν, 1938, Τα στερνά του Γιούγκερμαν, 1941 (προηγούμενη μορφή του έργου ήταν οι δύο νουβέλες Το βουνό των λύκων και Ο γυρισμός του Γιούγκερμαν), Λειτουργία σε λα ύφεσις, 1943, Νυχτερινή ιστορία, 1943, Το χαμένο νησί, 1943, Ο κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, 1944, Ο μεγάλος ύπνος, 1946, Αίμα χαμένο και κερδισμένο, 1947,Τα στερνά του Μίχαλου, 1949, Άμρι α Μούγκου (Στο χέρι του Θεού), 1954, Ο θάνατος κι ο Θόδωρος, 1954, Ο κίτρινος φάκελος (Α΄και Β΄), 1956, Σέργιος και Βάκχος (Α΄και Β΄), 1959, Το 10 (ημιτελές), 1964, Η θαυμαστή ιστορία των αγίων Σέργιου και Βάκχου, 1973
Διηγημάτα: Το συναξάρι των αμαρτωλών, 1935, Η λιτανεία των ασεβών, 1940, Νυχτερινή ιστορία, 1943, Το μπουρίνι, 1943, Πυρετός 1945,Το νερό της βροχής, 1950, Το μεγάλο συναξάρι, 1951, Η μεγάλη λιτανεία, 1956, Νεανικά διηγήματα, 1993,Ιστορίες αμαρτίας και αγιοσύνης, 2000
Άλλα έργα: Βασίλης Λάσκος, 1948, μυθιστορηματική βιογραφία, Η Ιστορία των Ελλήνων, 1952, Το μπαρ Ελδοράδο, θεατρικό, 1946, Κάρμεν, θεατρικό, 1948,Περιπλάνηση στον κόσμο, 2002, ταξιδιωτικό
2008, Έτος ΚαραγάτσηΜε την έκδοση επετειακού λευκώματος ξεκινά ο εορτασμός
Έτος Καραγάτση ανακηρύσσεται το 2008 αφού συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τη γέννηση του σημαντικού αυτού συγγραφέα που στο σύντομο διάστημα της ζωής του (1908-1960, 52 μόλις χρόνια) μας άφησε ένα εντυπωσιακό σε έκταση και σπουδαιότητα έργο.
Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) και το Υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ) διοργανώνουν στο πλαίσιο του εορτασμού του έτους Καραγάτση εκδηλώσεις και δράσεις που έχουν στόχο να φωτίσουν εκ νέου το έργο του και συγχρόνως να το φέρουν σε επαφή με το ευρύτερο κοινό.
Αυτό είναι άλλωστε και το νόημα των επετειακών αφιερωμάτων που οργανώνει κάθε χρόνο το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και το Υπουργείο Πολιτισμού – μας δίνουν μια καλή αφορμή να επανεξετάσουμε, κάτω από το πρίσμα μιας πιο σύγχρονης εποχής, συγγραφείς που σηματοδότησαν την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας.
Το πρόγραμμα εκδηλώσεων για τον εορτασμό του έτους Καραγάτση περιλαμβάνει:
• Έκδοση του λευκώματος « Μ. Καραγάτσης – εκατό χρόνια από τη γέννησή του» που περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό υλικό, λεπτομερές χρονολόγιο, αποσπάσματα από βιβλία του, καθώς και κριτικές που αναδεικνύουν σημαντικές πτυχές του έργου του Μ. Καραγάτση.
• Κινητή έκθεση – αφιέρωμα που αποτελείται από 20 ταμπλό με εργοβιογραφικά στοιχεία, εξώφυλλα βιβλίων, φωτογραφίες και άλλο αρχειακό υλικό με θέμα τη ζωή και το έργο του Μ. Καραγάτση. Συνοδεύεται από το ντοκιμαντέρ «Μ. Καραγάτσης» που μας παραχώρησε ο σκηνοθέτης του Τάσος Ψαρράς, και ταξιδεύει σε όλη την Ελλάδα με στόχο την ενθάρρυνση εκδηλώσεων στην περιφέρεια.
• Διαγωνισμός Διασκευασμένου Σεναρίου Το ΕΚΕΒΙ αφιερώνει φέτος τον καθιερωμένο διαγωνισμό στον Μ. Καραγάτση και καλεί τους υποψήφιους σεναριογράφους να ανατρέξουν στο πλούσιο έργο του και να διασκευάσουν κάποιο από τα πολλά διηγήματα ή μυθιστορήματα του σε σενάριο (υποβολή αιτήσεων 1-15 Ιουλίου 2008) .
• Διημερίδα με θέμα «Όψεις του Μ. Καραγάτση» η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Στοά του Βιβλίου, 3 και 4 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή μελετητών του έργου του.
Λεύκωμα Μ. Καραγάτση
Με αφορμή την επέτειο των εκατό χρόνων από τη γέννηση του Μ. Καραγάτση, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) εξέδωσε ειδικό επετειακό λεύκωμα, σε επιμέλεια του συγγραφέα Δημήτρη Αγγελή και σχεδιασμό τουΣταύρου Κούλα.
Στόχος της έκδοσης αυτής είναι να αναδείξει το πολύπλευρο έργο ενός πεζογράφου που αγαπήθηκε όσο λίγοι από το αναγνωστικό κοινό για τη σύνθετη και ευφάνταστη πλοκή των αφηγημάτων του, την καταιγιστική τους δράση, τις ψυχογραφικές αναλύσεις και τον προκλητικό τους ερωτισμό.
Tο λεύκωμα περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό υλικό, λεπτομερές χρονολόγιο, αποσπάσματα από βιβλία του, καθώς και κριτικές που αναδεικνύουν σημαντικές πτυχές του έργου του Μ. Καραγάτση, φανερώνοντας ότι ο προβληματισμός του για τη δεξίωση του ξένου και του άλλου, οι εσωτερικές συγκρούσεις που βασανίζουν τους ήρωές του και η κοινωνική του κριτική καθιστούν τα βιβλία του παντοτινά επίκαιρα.
Η δομή του λευκώματος χωρίς να παραγνωρίζει τους παλιότερους κριτικούς, θέλει να φέρει στο προσκήνιο μια καινούργια ανάγνωση του συγγραφέα. Βλέπουμε μέσα στις σελίδες του τον άνθρωπο Καραγάτση, τον αφηγητή, τον ερωτικό, τον ονειρικό, τον φροϋδικό, τον αιρετικό, τον τραγικό, τον νεωτερικό, τον παντοτινά νέο Καραγάτση.
Το ΕΚΕΒΙ ευχαριστεί την κ. Μαρίνα Καραγάτση για την παραχώρηση φωτογραφικού και αρχειακού υλικού.
Το λεύκωμα «Μ. Καραγάτσης - εκατό χρόνια από τη γέννησή του» διατίθεται στην τιμή των 12 ευρώ στα κεντρικά βιβλιοπωλεία.
Πληροφορίες: ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΚΕΒΙ, Τηλ.: 210-3248341-2.
Βραβεία Διασκευασμένου Σεναρίου 2008
Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) προκηρύσσει για τέταρτη χρονιά διαγωνισμό για τα Βραβεία Διασκευασμένου Σεναρίου, ένα για ταινία μεγάλου μήκους και ένα για ταινία μικρού μήκους με θέμα τον Μ. Καραγάτση.Φέτος, οι υποψήφιοι καλούνται να ανατρέξουν στο έργο του Μ. Καραγάτση και να διασκευάσουν κάποιο από τα πολλά διηγήματα ή μυθιστορήματα του σε σενάριο. Η επιλογή του φετινού θέματος έγινε στα πλαίσια του εορτασμού του «Έτους Καραγάτση».
Η κριτική επιτροπή, αποτελούμενη από τον πρόεδρο του ΕΚΕΒΙ κ. Πέτρο Μάρκαρη ,τον συγγραφέα και πρ. πρόεδρο του ΕΚΕΒΙ κ. Δημήτρη Νόλλα, την δημοσιογράφο – κριτικό κινηματογράφου κ. Μαρία Κατσουνάκη, την σκηνοθέτη κ. Φωτεινή Σισκοπούλου και τον συγγραφέα και σεναριογράφο κ. Νίκο Παναγιωτόπουλο, θα κρίνει ολοκληρωμένα σενάρια (όχι περιλήψεις, treatments κλπ).
Θα κριθεί όχι αποκλειστικά η πιστότητα στην πλοκή του πρωτότυπου, όσο η απόδοση του πνεύματος του συγκεκριμένου λογοτεχνικού έργου.
Το ΕΚΕΒΙ θα επιβραβεύσει με 7.000 ευρώ ένα σενάριο ταινίας μεγάλου μήκους και με 3.000 ευρώ ένα σενάριο ταινίας μικρού μήκους, βασισμένα σε ελληνικό λογοτεχνικό έργο. H απονομή των βραβείων θα γίνει για το σενάριο ταινίας μεγάλου μήκους στην διάρκεια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 2008 και για το σενάριο ταινίας μικρού μήκους στη διάρκεια του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας 2008.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλλουν ή να στείλουν ταχυδρομικά τη συμμετοχή τους (6 αντίτυπα του σεναρίου, βιογραφικό σημείωμα και σαφή αναφορά του λογοτεχνικού έργου που έχει διασκευαστεί) από την 1 Ιουλίου 2008 έως τις 15 Ιουλίου 2008 στη διεύθυνση:
ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΒΛΙΟΥ
«Βραβεία Διασκευασμένου Σεναρίου»
Αθανασίου Διάκου 4
117 42 Αθήνα
Κινητή έκθεση – αφιέρωμα στον Μ. Καραγάτση
Κινητή έκθεση – αφιέρωμα που αποτελείται από 20 ταμπλό με εργοβιογραφικά στοιχεία, εξώφυλλα βιβλίων, φωτογραφικό και αρχειακό υλικό για τη ζωή και το έργο του Καραγάτση.
Η έκθεση αυτή ταξιδεύει ως παιδαγωγικό υλικό σε σχολεία όλης της χώρας, αλλά και σε δημόσιες βιβλιοθήκες ή πολιτιστικούς χώρους για να πλαισιώνει εκδηλώσεις με αφορμή το έργο του συγγραφέα. Όπως και οι προηγούμενες κινητές εκθέσεις (για τους Παπαδιαμάντη, Εμπειρίκο, Ξενόπουλο, Σικελιανό, Παλαμά, Καζαντζάκη, Θεοτοκά και Εγγονόπουλο) θα συνεχίσει να περιοδεύει στη χώρα και μετά το 2008.
Η έκθεση συνοδεύεται από το ντοκιμαντέρ «Μ. Καραγάτσης» που παραχώρησε ο σκηνοθέτης τουΤάσος Ψαρράς.
Στόχος του ΕΚΕΒΙ είναι να ενθαρρύνει τις εκδηλώσεις στην περιφέρεια δίνοντας κίνητρο σε πολιτιστικούς φορείς και χώρους (βιβλιοπωλεία, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα, έδρες νεοελληνικών σπουδών, δημοτικές βιβλιοθήκες, λέσχες ανάγνωσης κ.ά.) να φιλοξενήσουν την έκθεση και να οργανώσουν αντίστοιχες εκδηλώσεις για το ευρύ κοινό.
(πληροφορίες στο τηλ: 210-9200300, fax στο 210 9200305, e-mail: info@ekebi.gr)
