Το ούζο και ... η προέλευσή του

Ενότητα 3

Η Γαλλική Επανάσταση

1.     Η λέξη revolution δε σήμαινε πάντα επανάσταση. Αρχικά συνδέθηκε με μία φυσική θεωρία σχετική με την κίνηση της γης. 

•   Ποιος ήταν ο πιο γνωστός εισηγητής τη θεωρίας αυτής; Σε ποιο έργο πρωτοχρησιμοποιήθηκε ο όρος revolution και ποιο το περιεχόμενό του;      

•      Πώς έφτασε κατά τη γνώμη σας να σημαίνει την επανάσταση σήμερα;     

•     Μπορείτε να εντοπίσετε και άλλες λέξεις, ελληνικές ή ξένες, των οποίων η σημασία έχει αλλάξει στην πορεία; (π.χ. βλ.λ. μπαγκέτα: σήμερα σημαίνει το  ψωμί, αρχικά σήμαινε το λεπτό ραβδάκι που κρατά ο μαέστρος (baguette)

 Μαριλένα Περράκη, Ειρήνη Χειλάκη,Τάξη Γ₃

1.Η Γαλλική Επανάσταση και ο όρος revolution

Η λέξη “revolution” δε σήμαινε πάντα επανάσταση. Αρχικά, κατά τον 17^ο αιώνα, συνδέθηκε με μία φυσική θεωρία σχετική με την κίνηση της γης. Με αυτήν την ανακάλυψη του Πολωνού αστρονόμου Κοπέρνικου ξεκινάει η λεγόμενη επιστημονική επανάσταση στην γνώση και την επιστήμη και κατ’ επέκταση στην τεχνική και στην τεχνολογία. Ο όρος “revolution” χρησιμοποιήθηκε από τον Κοπέρνικο, στον τίτλο του βιβλίου του, ο οποίος σήμαινε περιστροφή αλλά σε μερικές δεκαετίες άλλαξε σημασιολογικό περιεχόμενο και από τεχνικός όρος της αστρονομίας σήμαινε πλέον αυτό ακριβώς που πραγματοποίησε ο Κοπέρνικος, την επανάσταση.

2.   Η προέλευση της λέξης “ούζο” και η σημασία της

Ας γυρίσουµε καµιά πενηνταριά χρόνια και κάτι ακόµα πίσω και ας πάµε στη θεσσαλική κωμόπολη, στην πατρίδα του ούζου, τότε κατά τα τελευτάα χρόνια της Τουρκοκρατίας της Θεσσαλίας. Όπως τώρα, έτσι και τότε, εκτός από τα κρασιά, κατασκεύαζαν εκεί και οινόπνευμα από τα τσίπουρα των σταφυλιών, τα οποία έβραζαν µε ανάλογη ποσότητα νερού ή µε κανένα χαλασμένο κρασί. Το απόσταγµα που έβγαινε από αυτό το βράσιµο, το έλεγαν και το λένε σούµµα ή χάµ(ι)κο. Το χάµικο αυτό δεν πίνεται, γιατί µυρίζει φοβερά και καίει πολύ. Γι’ αυτό το αποστάζουν και δεύτερη φορά, αφού προσθέσουν µέσα, όταν το βάζουν να ξαναβράσει, γλυκάνισο, αλάτι και λίγα κάρβουνα µε κρεµµύδια, σε ανάλογη ποσότητα το καθένα.

Απ’ αυτά όλα προέρχεται το τσίπουρο ή ρακί, το οποίον πίνεται ευχάριστα. Αν τώρα το τσίπουρο αυτό µεταβρασθεί µε λίγη µαστίχα µέσα και ζάχαρη, και έτσι γίνει τρίτης απόσταξης, βγαίνει τότε µια καλύτερη ποιότητα οινοπνεύματος αυτού του είδους, αυτό που λένε τώρα ούζο, το οποίο όµως τον παλαιό καιρό, φαίνεται, το έλεγαν “ρακί µεταβρασµένο”.

Το «µαταβρασµένο ρακί»  ονοµάστηκε ούζο µόλις κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας στον Τύρναβο και στη Θεσσαλία (1878-1881) από την εξής αφορµή: Βρισκόταν τότε στον Τύρναβο ένας στρατιωτικός γιατρός του τουρκικού στρατού, Αρµένιος, ονομαζόμενος Σταυράκ-µπέης, ο οποίος είχε µμεγάλη φιλία µε δυο προκρίτους Τουρναβίτες, τον Αντώνιο Μακρή, υφασµατέµπορο, και τον Δηµήτριο Δουµενικιώτη, παντοπώλη και ποτοποιό, και η παρέα αυτή των τριών φίλων τακτικά µεσηµέρι και βράδυ έπαιρνε το ορεκτικό της, το µαταβρασµένο ρακί, το σημερινό ούζο σαν να λέµε.

Ο Σταυράκ-µπέης, επειδή, φαίνεται είχε ιδιαίτερη αγάπη στο ποτό αυτό, πήγε κάποτε στο εργοστάσιο του Δημήτρη Δουµενικιώτη και επί τόπου, όπως λέµε, του συνέστησε να προσθέσει και κάποια άλλη ουσία, για να βγει ρακί σε καλύτερη ποιότητα. Και πράγματι, όταν έγινε η απόσταξη σύµφωνα µε τη συμβουλή του γιατρού και πήγαν οι τρεις φίλοι να δοκιμάσουν το απόσταγµα της ηµέρας εκείνης, ο Αντώνιος Μακρής πρώτος, µόλις το δοκίµασε, υπερευχαριστήθηκε και αναφώνησε: «Μωρέ, τι είναι αυτό; Αυτό είναι ούζο Μασσαλιας!» Και έτσι από τότε βγήκε το όνοµα του ούζου.